MỘT SỐ SUY NGHĨ VỀ TÍNH ĐẶC THÙ TRONG CÔNG TÁC NHÂN SỰ GIA ĐÌNH PHẬT TỬ Về việc quy định độ tuổi nhân sự liên quan đến Ban Hướng dẫn Phân ban GĐPT các tỉnh, thành phố nhiệm kỳ 2026 – 2031 Tâm Thường Trần Khanh – GĐPT Quảng Ngãi

Kính thưa quý anh, chị Huynh trưởng,

Trước chủ trương của Ban Thường trực Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tại Công văn số 241/HĐTS ngày 02/7/2026 về việc hướng dẫn quy định độ tuổi 65 đối với việc cơ cấu nhân sự các ban chuyên môn tham gia Ban Trị sự GHPGVN các tỉnh, thành phố, trong đó có những nội dung liên quan đến nhân sự Ban Hướng dẫn Phân ban GĐPT nhiệm kỳ 2026 – 2031, tôi xin được chia sẻ một vài suy nghĩ từ thực tiễn sinh hoạt của GĐPT

Đây không phải là sự phản biện đối với chủ trương của Giáo hội, càng không phải là tâm niệm bảo vệ chức vụ hay vị trí của bất kỳ cá nhân nào. Đây chỉ là một góc nhìn mang tính xây dựng, với mong muốn cùng quý anh chị em Huynh trưởng nhìn lại một vấn đề có ý nghĩa lâu dài đối với sự ổn định, kế thừa và phát triển của GĐPT Việt Nam.

Bởi trong thực tế, một người Huynh trưởng 70 hay 75 tuổi chưa hẳn đã đồng nghĩa với việc không còn khả năng phụng sự; cũng như một người trẻ hơn chưa hẳn đã hội đủ kinh nghiệm và điều kiện để đảm nhận ngay những trọng trách của tổ chức.

Điều đáng quan tâm, theo tôi, không chỉ nằm ở tuổi đời, mà còn ở phẩm hạnh, sức khỏe, năng lực, uy tín, kinh nghiệm, tinh thần trách nhiệm và khả năng đào tạo thế hệ kế thừa.

Đối với một tổ chức giáo dục lấy con người làm trung tâm như GĐPT, vấn đề nhân sự vì thế cần được nhìn nhận trong mối tương quan giữa trẻ hóa và kế thừa, đổi mới và truyền thống, chuyển giao và liên tục.

Một Huynh trưởng lớn tuổi còn đủ sức khỏe, trí tuệ, uy tín và tâm nguyện phụng sự có thể vẫn là một nguồn lực quý báu của tổ chức. Ngược lại, một Huynh trưởng trẻ cần được trao cơ hội, nhưng đồng thời cũng cần được truyền trao kinh nghiệm, phương pháp và những giá trị mà các thế hệ đi trước đã vun bồi.

Vì vậy, điều chúng ta cần suy nghĩ có lẽ không phải là: “Bao nhiêu tuổi thì nên dừng lại?”, mà sâu xa hơn là: “Làm thế nào để sự chuyển giao giữa các thế hệ được thực hiện đúng lúc, đúng người, đúng trách nhiệm và không làm đứt quãng dòng chảy kế thừa của GĐPT?”

Từ suy nghĩ ấy, xin được cùng quý anh chị em Huynh trưởng trao đổi một vài góc nhìn về tính đặc thù trong công tác nhân sự GĐPT, nhất là trong giai đoạn chuẩn bị nhân sự nhiệm kỳ 2026 – 2031.

GĐPT LÀ MỘT TỔ CHỨC GIÁO DỤC CÓ TÍNH ĐẶC THÙ

GĐPT Việt Nam là một tổ chức giáo dục Thanh, Thiếu, đồng niên tin Phật trực thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam, lấy việc tu học, rèn luyện đạo đức, xây dựng nhân cách và phụng sự Tam bảo làm nền tảng.

Tuy nhiên, xét về phương thức tổ chức và hoạt động, GĐPT có những đặc điểm rất riêng. Đây không phải là một cơ quan hành chính, cũng không phải là một ban chuyên môn hoạt động theo cơ chế hành chính thông thường của Giáo hội.

Đội ngũ Huynh trưởng hoạt động trên tinh thần tự nguyện, tự giác và phụng sự, không có chế độ phụ cấp thù lao như những tổ chức xã hội đương thời. Phần lớn Huynh trưởng vừa lao động, học tập, chăm lo cơm áo gia đình, vừa dành thời gian, công sức và tâm huyết cho việc giáo dục thế hệ trẻ.

Vì vậy, việc xây dựng và cơ cấu nhân sự của GĐPT cần được nhìn nhận trong mối tương quan với đặc thù của một tổ chức giáo dục Phật giáo xã hội, nơi mà giá trị của một Huynh trưởng không chỉ được đo bằng tuổi đời, mà còn bằng đạo hạnh, uy tín, kinh nghiệm, năng lực giáo dục, khả năng quy tụ và tinh thần phụng sự.

GIÁ TRỊ CỦA GĐPT NẰM Ở SỰ KẾ THỪA GIỮA CÁC THẾ HỆ

Trải qua chặng đường 75 năm kể từ khi chính thức mang danh xưng GĐPT Việt Nam, GĐPT đã được xây dựng bằng công sức, trí tuệ, đạo hạnh và tâm nguyện của biết bao thế hệ Huynh trưởng.

Điều làm nên sức sống đặc biệt của GĐPT chính là hai chữ “Gia đình”.

Trong một gia đình, người đi trước không chỉ trao lại công việc cho người đi sau, mà còn truyền trao kinh nghiệm, đạo đức, tình thương, phương pháp giáo dục và những giá trị tinh thần đã được hun đúc qua năm tháng.

Chính vì vậy, sự hiện diện của những Huynh trưởng lớn tuổi không đơn thuần là sự hiện diện của một con người cao niên trong bộ máy tổ chức, mà còn là sự hiện diện của một kho tàng kinh nghiệm, truyền thống và ký ức lịch sử của GĐPT.

Qua nhiều thế hệ, việc tín nhiệm một Huynh trưởng tham gia công tác hướng dẫn, điều hành không chỉ căn cứ vào tuổi đời mà còn dựa trên nhiều yếu tố như:

Phẩm hạnh và đời sống tu học;
Uy tín đối với tổ chức và đồng sự;
Năng lực giáo dục và lãnh đạo;
Kinh nghiệm thực tiễn;
Sức khỏe;
Tinh thần trách nhiệm;
Khả năng quy tụ, gắn kết và đào tạo thế hệ kế thừa.

Theo nhận thức của cá nhân tôi, đây là những giá trị cần được đặc biệt lưu ý khi xem xét nhân sự GĐPT.

TRẺ HÓA ĐỘI NGŨ LÀ CẦN THIẾT, NHƯNG CẦN ĐI ĐÔI VỚI KẾ THỪA

Tôi hoàn toàn đồng tình với chủ trương của Giáo hội về việc xây dựng đội ngũ nhân sự trẻ, tạo điều kiện cho thế hệ kế thừa được trưởng thành và đảm nhận trách nhiệm.

Thực tế cho thấy, nếu một tổ chức không chuẩn bị được lớp kế thừa thì khó có thể phát triển bền vững. GĐPT cũng không nằm ngoài quy luật ấy.

Trong nhiều năm qua, hệ thống GĐPT đã chú trọng công tác đào tạo Huynh trưởng thông qua các bậc tu học, các trại huấn luyện và quá trình thực tiễn. Nhiều Huynh trưởng trẻ ngày nay đã trưởng thành, có năng lực, có tâm huyết và hoàn toàn có khả năng tiếp nhận trách nhiệm của thế hệ đi trước.

Tuy nhiên, trẻ hóa và chuyển giao không đồng nghĩa với việc thay thế cơ học theo tuổi đời. Một Huynh trưởng trẻ có nhiệt huyết nhưng cần được truyền trao kinh nghiệm. Một Huynh trưởng cao niên có kinh nghiệm nhưng cũng cần biết tạo điều kiện cho lớp trẻ trưởng thành. Hai thế hệ không nên được đặt trong thế đối lập, mà cần được xem là hai thành tố bổ sung cho nhau.

Nếu trẻ hóa mà thiếu kinh nghiệm dẫn dắt, tổ chức có thể gặp khoảng trống về phương pháp và truyền thống. Ngược lại, nếu chỉ dựa vào kinh nghiệm mà không tạo cơ hội cho người trẻ trưởng thành, tổ chức cũng khó có thể phát triển lâu dài.

Vì vậy, điều cần thiết không chỉ là “trẻ hóa”, mà là: “Trẻ hóa có kế thừa, chuyển giao có lộ trình và tiếp nối có trách nhiệm.”

THỰC TIỄN ĐẶT RA TỪ ĐỘI NGŨ HUYNH TRƯỞNG HIỆN NAY

Qua thực tế sinh hoạt tại nhiều đơn vị GĐPT, có thể nhận thấy một nghịch lý đáng suy nghĩ. Nhiều Huynh trưởng trẻ hiện nay đang trong giai đoạn học tập, lập nghiệp, xây dựng kinh tế, chăm lo gia đình và ổn định cuộc sống. Chính vì vậy, mặc dù có tâm huyết và năng lực, nhưng không phải ai cũng có điều kiện dành nhiều thời gian cho công tác điều hành cấp tỉnh hoặc cấp khu vực. Trong khi đó, không ít Huynh trưởng cao niên vẫn còn sức khỏe, trí tuệ, uy tín và tinh thần phụng sự. Họ không chỉ có kinh nghiệm tổ chức mà còn hiểu sâu về lịch sử, truyền thống, phương pháp giáo dục và những đặc điểm riêng của GĐPT tại địa phương. Nếu áp dụng giới hạn tuổi một cách đồng loạt, không có giai đoạn chuyển tiếp và không xem xét điều kiện thực tế của từng địa phương, có thể phát sinh tình trạng:

Người có kinh nghiệm phải rời vị trí trước khi người kế thừa đủ điều kiện tiếp nhận;
Người trẻ được giao trách nhiệm nhưng chưa có đủ thời gian để được truyền trao;
Có thể xuất hiện những khoảng trống nhất định trong công tác hướng dẫn, đào tạo và điều hành.

Điều này không có nghĩa là cần duy trì mãi vai trò của Huynh trưởng lớn tuổi.

Ngược lại, theo tôi, trách nhiệm cao nhất của người Huynh trưởng lớn tuổi chính là biết lúc nào cần trao lại trách nhiệm cho thế hệ kế thừa. Nhưng sự trao truyền ấy nên được thực hiện trong tinh thần chủ động, có chuẩn bị và có lộ trình, thay vì chỉ đơn thuần căn cứ vào một mốc tuổi.

TUỔI ĐỜI KHÔNG NÊN LÀ TIÊU CHÍ DUY NHẤT ĐỂ ĐÁNH GIÁ MỘT HUYNH TRƯỞNG

Một trong những điều đáng quý của GĐPT là tinh thần kính trọng người đi trước và tin tưởng người có năng lực. Một Huynh trưởng lớn tuổi nhưng sức khỏe tốt, đạo hạnh vững vàng, uy tín cao, có năng lực giáo dục và đang tích cực đào tạo lớp kế thừa có thể vẫn đang tạo ra những đóng góp rất lớn. Trong khi đó, một người trẻ hơn nhưng chưa đủ kinh nghiệm, chưa đủ uy tín hoặc chưa sẵn sàng đảm nhận trách nhiệm thì việc giao trọng trách chỉ vì đáp ứng tiêu chí tuổi đời cũng chưa chắc mang lại hiệu quả tốt nhất. Do đó, nếu phải lựa chọn một nhân sự để giao trọng trách, theo tôi, cần nhìn nhận một cách toàn diện.

Tuổi đời là một yếu tố; nhưng phẩm hạnh, năng lực, sức khỏe, uy tín, kinh nghiệm, tinh thần phụng sự và khả năng đào tạo người kế thừa mới là những yếu tố quyết định hiệu quả của công tác hướng dẫn. Đặc biệt đối với GĐPT, một tổ chức lấy giáo dục con người làm trọng tâm, thì chất lượng con người cần được đặt lên hàng đầu.

CẦN PHÂN BIỆT GIỮA QUY ĐỊNH NHÂN SỰ CỦA GIÁO HỘI VÀ CƠ CHẾ VẬN HÀNH ĐẶC THÙ CỦA GĐPT

Theo nhận thức cá nhân, chủ trương về độ tuổi nhân sự của Giáo hội cần được tôn trọng và thực hiện nghiêm túc. Tuy nhiên, nếu quy định này có liên quan đến việc cơ cấu nhân sự của Ban Hướng dẫn Phân ban GĐPT các tỉnh, thành phố, tôi thiết nghĩ cần có sự nghiên cứu kỹ hơn về vị trí, chức năng, cơ cấu và phương thức hoạt động đặc thù của GĐPT.

GĐPT hoạt động trong lòng Giáo hội nhưng có lịch sử, hệ thống tổ chức, phương thức đào tạo và cơ chế vận hành mang tính đặc thù. Do đó, một quy định chung của Giáo hội khi áp dụng vào GĐPT có lẽ cần được xem xét trên tinh thần: Thống nhất về nguyên tắc – linh hoạt trong vận dụng – phù hợp với thực tiễn – bảo đảm tính kế thừa. Đây cũng chính là cách để vừa thể hiện sự nghiêm túc chấp hành chủ trương của Giáo hội, vừa tránh những hệ quả ngoài mong muốn đối với công tác giáo dục và sinh hoạt của GĐPT.

ĐIỀU TÔI TÂM ĐẮC NHẤT: KHÔNG PHẢI GIỮ CHỨC VỤ, MÀ LÀ GIỮ SỰ KẾ THỪA

Nếu nhìn vấn đề từ góc độ cá nhân, tôi cho rằng điều đáng quan tâm nhất không phải là ai tiếp tục giữ chức vụ, mà là:

Ai có đủ khả năng tiếp nhận trách nhiệm?
Ai có đủ tâm huyết để tiếp tục phụng sự?
Và làm thế nào để sự chuyển giao không tạo ra khoảng trống trong tổ chức?

Một Huynh trưởng lớn tuổi nếu còn đủ điều kiện phụng sự thì nên xem trách nhiệm của mình là cầu nối giữa quá khứ và tương lai, chứ không phải là người nắm giữ vị trí cho riêng mình. Ngược lại, một Huynh trưởng trẻ khi được trao cơ hội cũng cần ý thức rằng mình không chỉ “nhận một chức vụ”, mà đang nhận lấy một phần trách nhiệm và truyền thống mà nhiều thế hệ đi trước đã gìn giữ. Nếu hai thế hệ cùng có tinh thần ấy, việc chuyển giao sẽ không còn là câu chuyện “người già hay người trẻ”, mà trở thành câu chuyện: “Thế hệ trước trao ngọn lửa – thế hệ sau tiếp nhận và làm cho ngọn lửa ấy tiếp tục cháy sáng.”

MỘT VÀI Ý KIẾN ĐỀ XUẤT MANG TÍNH THAM KHẢO

Từ những suy nghĩ trên, tôi xin mạnh dạn nêu một số đề xuất để tham khảo:

Giáo hội tiếp tục chủ trương trẻ hóa đội ngũ nhân sự, xem đây là yêu cầu cần thiết để bảo đảm sự phát triển lâu dài.
Khi xem xét nhân sự BHD Phân ban GĐPT các cấp, nên nghiên cứu đầy đủ tính đặc thù của GĐPT với tư cách là một tổ chức giáo dục Phật giáo hoạt động trên nền tảng tự nguyện.
Có thể nghiên cứu một cơ chế chuyển tiếp phù hợp đối với những Huynh trưởng lớn tuổi đang đảm nhiệm trách nhiệm hướng dẫn, nếu họ còn đủ sức khỏe, uy tín, phẩm hạnh và năng lực.
Việc tiếp tục tham gia công tác hướng dẫn trong giai đoạn chuyển tiếp nên gắn với một yêu cầu rất rõ ràng: đào tạo và chuyển giao cho thế hệ kế thừa, chứ không nhằm duy trì chức vụ cá nhân.
Nên có sự phối hợp giữa cơ quan chuyên môn của Giáo hội và BHD Phân ban GĐPT Trung ương để nghiên cứu một quy định nhân sự phù hợp với đặc thù của GĐPT Việt Nam.
Trong quá trình kiện toàn nhân sự nhiệm kỳ 2026 – 2031, nên xem xét thực tế từng địa phương, tránh áp dụng máy móc một tiêu chí duy nhất mà chưa tính đến nguồn nhân sự kế thừa và điều kiện hoạt động cụ thể.

THAY CHO LỜI KẾT

Tôi xin được nhấn mạnh một lần nữa rằng những suy nghĩ trên đây hoàn toàn là ý kiến cá nhân mang tính tham khảo, không phải là sự phản đối chủ trương của Giáo hội và càng không phải là ý kiến nhằm bảo vệ quyền lợi hay chức vụ của bất kỳ cá nhân nào.

Tôi tin rằng chủ trương của Giáo hội luôn hướng đến mục tiêu xây dựng một tổ chức Phật giáo ngày càng ổn định, đoàn kết và phát triển. GĐPT cũng mong muốn được đồng hành trong mục tiêu ấy. Điều chúng ta cần giữ gìn không phải là một chiếc ghế, mà là một truyền thống. Không phải là một chức danh, mà là một trách nhiệm. Không phải là tuổi tác của một cá nhân, mà là sự tiếp nối của cả một thế hệ.

GĐPT đã đi qua gần 80 năm bằng sự hy sinh và phụng sự của biết bao thế hệ Huynh trưởng. Những người đi trước rồi sẽ đến lúc trao lại trách nhiệm. Đó là quy luật tự nhiên và cũng là bổn phận của người biết nghĩ đến tương lai. Nhưng trước khi trao lại, xin hãy trao cho thế hệ sau kinh nghiệm, niềm tin, đạo hạnh và tình Lam.

Và khi thế hệ trẻ tiếp nhận, xin hãy tiếp nhận không chỉ một công việc, mà cả một lý tưởng đã được gìn giữ bằng tâm huyết của nhiều thế hệ.

Tôi tha thiết mong rằng trong quá trình triển khai chủ trương về nhân sự nhiệm kỳ 2026 – 2031, Giáo hội sẽ tiếp tục quan tâm, lắng nghe và nghiên cứu những đặc điểm riêng của GĐPT để có một phương thức vận dụng vừa bảo đảm tính thống nhất của Giáo hội, vừa bảo đảm tính ổn định, kế thừa và phát triển của GĐPT Việt Nam.

Bởi suy cho cùng, điều mà mỗi người Huynh trưởng chúng ta mong muốn không phải là được giữ lại bao lâu, mà là khi trao lại trách nhiệm, chúng ta có thể an tâm rằng ngọn lửa mình đã nhận từ thế hệ trước sẽ được thế hệ sau tiếp tục gìn giữ và truyền đi.

Nam mô Thường Tinh tấn Bồ tát Ma Ha Tát.

Tiết Tiều thử, năm Bính Ngọ 2026